Nerede o eski uzunlar?

Eski bayramların tadı bir başkaydı be! Şimdi âdet, gelenek, görenek kalmadı. Herkes bayram vakti gelse de tatil köylerine kaçsak diye plan yapar oldu.

Korkmayın! Bu yazımda her sene büyüklerinizden duyduğunuz sözleri tekrar edip tatlı bayram telaşlarından bahsetmeyeceğim. Tabii ki de özellikle Covid-19 sebebiyle artık bayram bile kutlayamaz olduk. Ama nedense kendimi bildim bileli “eskiye özlem” hep vardı. Yeni olan nedense hep eskisini arattı. Buna bir itirazım yok, yanlış anlaşılmak istemem. Sadece varmak istediğim konu farklı.

Tıpkı eski bayramları mumla aradığımız gibi, basketbolda da geçmiş jenerasyonlara oldum olası methiyeler düzüldü. Yaşım gereği Chicago Bulls’un domine ettiği 90’ları veya Magic-Bird ikilisinin efsanevi mücadelesinin konu olduğu 80’leri canlı izleme şansım olmadı. Nihayetinde bir basketbol aşığı olarak Youtube ile bu açığı bir nebze de olsa kapattım. Her dönemin kendine ait bir kimliği olduğunu keşfettim. Bununla birlikte şunu da sorgular oldum. Eskiler gerçekten daha mı iyiydi?

Günümüzün en popüler argümanı rekabetin eskiye kıyasla çok zayıf kalması. Ne zaman üst düzey bir oyuncu bir başka süper yıldızla güçlerini birleştirse, hemen “rekabet” kartını cebimizden çıkarır ve bunun asla 80’lerde veya 90’larda gerçekleşmeyeceğini iddia eder olduk. Üzülerek belirtmeliyim ki süper takımlar her zaman vardı. Her zaman da olacak. 80’li yıllara baktığınızda, Magic’li Lakers’ın o yıllarda oynanan 10 Batı Konferansı Finali’nin 8’ini kazandığını göreceksiniz. Yine aynı şekilde bu yıllarda, Bird’lü Celtics tam 5 kez Doğu Konferansı şampiyonu olmuş.

Bir diğer popüler argüman ise oyunun eskisi kadar sert olmaması. Bunu çürütmek ise zor. Michael Jordan’ın “The Last Dance” belgeselini izleyenler demek istediğimi anlayacaktır. 90’lı ve hatta 2000’li yıllarda savunma sertliği had safhadaydı. Meşhur “hand-checking” kuralı geldi, mertlik bozuldu. NBA yönetimi 2004 yılında savunma oyuncularının hücum oyuncularına temasını ciddi bir şekilde kısıtladı. Bu kural ile birlikte NBA’de uzunların dönemi bitmiş, kısaların yükselişi başlamıştı. Yazımın ana fikrini oluşturan “Nerede o eski uzunlar?” sorusuna bu kural ile beraber bir cevap bulacağız.

Uzunların Hükmü

İnanılması belki güç ama bir zamanlar pivotlar takımların en önemli parçasıydı. Hatta şöyle ki takımların boyalı alanı domine edebilecek bir oyuncusu olmadan şampiyon olması neredeyse imkânsızdı. George Mikan, Wilt Chamberlain, Bill Russell ve Kareem Abdul Jabbar gibi oyuncular takımlarını çokça kez şampiyonluğa taşıdı. Wilt Chamberlain’i bir istisna olarak kabul edebilirsiniz. Her ne kadar “Wilt the Slit” lakaplı NBA efsanesi kırılması zor onlarca rekora imzasını atmış olsa da sadece iki yüzüğe sahip. Tabii ki bunun sebeplerinden biri de yüzüklerin efendisi Bill Russell’ın önderliğinde o dönemin yenilmez takımı Boston Celtics’in lige, tabir-i caizse, ambargo koymasıydı.

Şampiyonluklar bir yana, bu oyuncuların kaydettiği istatistikler o dönemlerde pivotların nasıl hayati bir rol taşıdığını gözler önüne seriyor. Chamberlain örneği ile devam edecek olursak, Wilt’in 1960 ve 1966 yılları arasında parkeye çıktığı 543 maçta 39,6 sayı ortalaması yakaladığını görüyoruz. NBA 2K oyunlarında “MyCareer” modunu oynayanlarınız varsa, böyle bir sayı ortalaması yakalamanın oyunda bile ne kadar zor olduğunu biliyorsunuzdur.

Uzunların hükmü çok uzun yıllar devam etti. Yazımın başında bahsettiğim 80’li yıllardaki Magic ve Bird çekişmesinin yanı sıra NBA’de devrim niteliğinde bir kural getirildi. Bu kural aslında çoğu basketbol yorumcusunun NBA’i 1980 öncesi ve sonrası olarak sınıflandırmasının ana sebeplerinden biri. Mevzubahis kural üçlük atışının oyuna eklenmesiydi. Üçlük atışlarıyla beraber NBA’de bir devrim izledik.

Modern Basketbola Adım Adım

Her ne kadar üçlük atışlar 1979-80 sezonuyla beraber NBA’e kazandırılsa da oyuncuların yeni oyun stilini kanıksaması uzun yıllar aldı. Şöyle ki o zamanlar San Diago Clippers’ın (Şimdiki Los Angeles Cippers) oyun kurucusu Brian Taylor, bir sezonda attığı 90 başarılı üçlük atışıyla rekor kırmış, bu rekorun uzun yıllar boyunca yanına yaklaşılamamıştı.

1979-80 sezonu aynı zamanda Larry Bird’ün NBA’deki ilk sezonuydu. Bildiğiniz gibi Larry Bird’ün oyununun güçlü yanlarından biri olarak her zaman şutunu gösteririz.  Boston Celtics takımının efsane oyuncusu kariyerinde üç kez üçlük şampiyonu olmuştu. Şimdi sizlerle Bird’ün 1980 ve 1985 yılları arasında oynadığı her sezonda bulduğu toplam üçlük sayılık atış isabetini paylaşacağım: 58, 20, 11, 22, 18 ve 56. Örneği Larry Bird üzerinden verdim ama ligin o zamanlar keskin şutör olarak kabul edilen oyuncularının istatistiklerine baktığınızda da yine aynı senaryoyla karşılaşacaksınız.

Oyuna getirilen bu yeni kuralın tabii ki de pivotların etkinliğine darbe vurduğunu öne sürmek de mümkün. Kareem Abdul-Jabbar, 20 senelik uzun NBA kariyerinin ikinci dönemini 80’lerde geçirdi. Kariyerinin ilk yarısıyla ikinci yarısını kıyasladığımızda sayı ortalamalarının düştüğünü görebiliriz. Tabii ki bunun bir diğer ve asıl önemli nedeni de Kareem’in yaşının ilerlemesi. 1979-80 sezonunda üçlük kuralı geldiğinde Kareem zaten 32 yaşındaydı ve atletizmini kaybetmeye başlamıştı.

80’ler uzunların gölgede kaldığı bir dönemdi. Magic, Bird, Isiah Thomas, Julius Erving, Clyde Drexler ve James Worthy gibi gard ve kısa forvet pozisyonunda oynayan oyuncular göze çarpan isimlerdi. Tabii bir de Jordan gerçeği var. Majesteleri, draft edildiği 1984-85 sezonundan itibaren oynadığı her sezonda ligi en gözde oyuncusu olmayı başarmıştı.

90’lı yıllar ise, Chicago Bulls’un şampiyonlukları bir yana, uzunların tekrar sahneye çıktığı bir dönem oldu. Çoğumuzun “Nerede o eski uzunlar?” sorusunu sorduğumuzda kastettiğimiz dönemin de bu yıllara denk geldiğini düşünüyorum. Charles Barkley, Hakeem Olajuwon, Karl Malone, David Robinson, Patrick Ewing, Alonzo Mourning ve Shawn Kemp gibi yıldızlar, 4 ve 5 numara pozisyonunda o dönemin en önemli oyuncularındandı. Bu oyuncular ne yazık ki Jordan’ın hegemonyasından kurtulamadı. Olajuwon’lu Rockets’ın bile ancak Jordan'ın emekli olduğu yıllarda şampiyon olabildiğini gördük. Dönemin bir diğer yıldızı ise genç Shaquille O'Neal’dı. “Prime” dönemini 2000’li yıllarda yaşayan “Diesel”, 90’lı yıllarda 27,5 sayı ortalaması tutturarak adeta pivotların ölmediğini, hâlâ yaşadığını gözler önüne seriyordu.

2000’li yıllar ve “Hand-Check” kuralı

Shaquille O'Neal ve Kobe Bryant’ın önderlik ettiği Lakers, 2000’li yılların başında yıkılması imkânsız görülen bir imparatorluk kurmuştu. Bu imparatorluğun yıkılışı da ne yazık ki takım içerisindeki sorunlar nedeniyle oldu.  İmparatorluğun hüküm sürdüğü yıllarda, Lakers üç sene üst üste şampiyon olmuş, Shaq ise üç finalin de en değerli oyuncusu seçilmişti. Shaq’ın bu üç senede gösterdiği performans, çoğu basketbolseverin onu tarihin en dominant oyuncusu olarak görmesine vesile oldu. Bu dönemin ardından, Shaq ile Kobe’nin anlaşmazlıkları sonucu Shaq, Miami’nin yolunu tuttu ve kariyerinin dördüncü ve son şampiyonluğunu ligin yeni yıldızlarından Dwayne Wade’in önderliğinde 2006 yılında kazandı.

Uzunların etkinliğini kısıtlayan ve modern pivotların dönüşümünü başlatan olay ise 2004 yılında gerçekleşti. Meşhur “hand-check” kuralı, oyunu hızlandırmak ve gardların oyunda daha kolay hareket edebilmesi için NBA yönetimi tarafından uygulanmaya başladı.

Duncan ve Shaq’ın kazandığı son MVP ödüllerinin de bu kuralın uygulanmaya başlamasından hemen önce gelmesi de tesadüf değildi. Artık geleneksel uzunlar yerini Avrupai stilde oynayan 4 ve 5 numaralara bırakacaktı. Bunun ilk örneklerini Garnett ve Nowitzki ile gördük. Nowitzki oyunun evrimleşmesindeki en önemli aktörlerden biriydi. Artık uzunların oyunda var olabilmesi için farklı meziyetlere sahip olmaları gerekiyordu. Tabii ki de parkede atletizm ve savunma ile var olabilmeleri de mümkündü uzunların. Bunun en büyük örneği olarak kuşkusuz Dwight Howard’ı gösterebiliriz. Ancak ileriki dönemde basketbolu temelinden değiştiren bir başka hadiseyle, Dwight Howard bile ihtiyacınız olmayan bir parçaya dönüştü.

Curry’nin Devrimi

“Hand-check” kuralıyla basketbolun artık gardların oyunu olduğundan bahsetmiştik. Gardların yükselişi Steve Nash’in aldığı 2 MVP ödülüyle başladı. Nash’in o zamanlar oynadığı Phoenix Suns’taki oyun planı aslında günümüz modern basketbolunun başlangıç noktası olarak kabul edilebilir. Mike D'Antoni’nin “7 saniye” felsefesi, Suns’ın hiç görülmemiş bir hızda basketbol oynamasıyla sonuçlandı. Suns ne yazık ki Nash’li ve Stodemire’lı kadrosuyla şampiyonluk göremedi. Ama bu oyun belki de bir devrimin sinyallerini veriyordu.

2009 draftında Golden State Warriors tarafından 7. sırasında seçilen Curry, takımı ile beraber NBA’in tüm çehresini değiştirecek bir maceraya atıldı. Yazımın başlarında 1979 yılında getirilen üçlük atışıyla beraber oyuncuların bir sezonda toplam ne kadar üçlük atışı kaydedebildiğini paylaşmıştım. Şimdi vereceğim rakam aradaki farkın ne kadar absürt olduğunu gözler önüne serecektir. Stephen Curry, 2015-16 sezonunda oynadığı 79 maçta toplam 402 başarılı üçlük atışı kaydetti. Bu inanılması güç rekor şüphesiz yakın gelecekte kırılacak çünkü artık oyuncuların maç başına ortalama 10 üçlük atışı denemesi hiç de saçma karşılanmıyor. Nedeni basit; Warriors hanedanlığı ile birlikte basketbolda bir devrim gerçekleşti ve artık her takım başarılı olmak için bu oyuna ayak uydurmak zorunda.

Aynı şekilde uzunlar da bu oyuna adapte olmak zorundalar ve çoktan da oldular. Her ne kadar hâlâ eskilerin fiziğe dayalı, boyalı alanda kavgalara yol açan, alçak postta boğuşmalarla dolu oyununa özlem duysak da bir gerçeği kabul etmeliyiz. Devir artık Shaq, Kareem, Olajuwon, Ewing veya Mourning’lerin devri değil. Bu devrin oyuncuları Anthony Davis, Nikola Jokic, Bam Adebayo, Karl-Anthony Towns, Joel Embiid ve türevleri.